Malali Bashir has been voted the most influential Twitter user in Afghanistan.


RFE/RL’s Radio Free Afghanistan reporter Malali Bashir has won in the Twitter Power User category at the Afghan Social Media Summit, which celebrates innovative social media use in Afghanistan.
Afghan social media users nominated Bashir, along with eight other candidates, for the award. After a round of public voting online, Bashir was among the four finalists who advanced to the final round, where a panel of judges will evaluate them based on their creativity, best practices in social media use, and impact in Afghanistan. Bashir was announced as the winner during a social media summit in Kabul October 20.
Bashir keeps her 17,300 Twitter followers informed on the Taliban’s takeover of Kunduz, corruption in the Afghan government, and other pressing issues in Afghanistan.
However, Bashir’s engagement with these issues goes beyond tweeting and retweeting. Bashir, who is from Zabul, Aghanistan, has covered a range of topics related to Afghanistan, often with a women’s rights perspective. Since she joined RFE/RL in April 2014, Bashir has interviewed activist Malala Yousafzai and Afghan First Lady Rula Ghani about their advocacy for women and girls.
Along with her work at RFE/RL, Bashir has written for BBCPashto, Foreign Policy, and The Daily Times, and she has edited Afghan magazines. She also runs the blog AfghanWatch. Prior to her journalistic work, Bashir was a Fulbright scholar at Brandeis University, where she earned her MBA in International Business.
--Sasha Peters
Article First published here.

Watch Award Announcement Video here
ځوانانو پاڅئ انقلاب راولئ ــــــــــــ د ګرمو وينو سور سيلاب راولئ
که داسې نه وي ميخکي واچوئ ــــــــ د جينکو غوندې بنګړي واچوئ
د وحيد اڅکزي د خولې دا سندره نه يوازې له دې کبله غلطه ده چې د تشدد لپاره پکښي تبليغ شوی دی بلکې له دې کبله هم د غندلو وړ ده چې د بنګړو غوندي د ښځو د سينګار شاعرانه زيور د هغې د کمزورئ او د سړو لپاره د بيغيرتۍ د سمبول په توګه کاريدلی دی.
تر ټولو بېرونکی حقيقت دا دی چې پر يوټيوب په زرګونو خلکو دا سندره کتلې او خوښه کړې ده خو هېچا دا نه دي ويلي چې بنګړي په لاس کول د بې غيرتۍ مترادف ولې دی؟ ‌نه چا دا ويلي چې له يوې خوا ميرمنې له کوره ښوونځي او بل ضروري کار لپاره دباندې نه پريږدو او له بلې خوا د هغوی په کور ناسته دومره بده ګڼو چې نارينه وو ته ورباندي پيغور ورکوو؟
د افغانو ښځود حقونو په مخ کې پراته خنډونه په ټولنه او کورنۍ کې د ښځې د کردار په هکله زموږ له چلند سره ډير ژور تړاو لري. زموږ په کورونو کې هره ورځ ښځو ته دا احساس ورکول کيږي چې هغوی نه يوازې دا چې تر نارينه ډيرې کمې دي بلکې هيڅ ارزښت نه لري.
د بېلګې په توګه زيات وخت مور او پلار خپله لور د زوی په نامه بولي او ورته وايي: ''ته مې لور نه يې.‌ته خو مې زوی يې.''‌ مانا دا چې د هغې ښځيتوب بد دی او ښه والی يوازې په نارينه توب کې دی.
ما هيڅوک ونه ليدل چې زوی ته دې ووايي چې ته مې لکه لور داسې تکړه يې نو ځکه درته د لور خطاب کوم. سرچپه داسې وي چې يو هلک کمزوری او بې زړه وي، هغه ته د پيغور په توګه د نجلۍ په حيث کتل کيږي.
حال دا چې موږ نه يوازې په تاريخ کې بلکه خپل شا او خوا ډيرې داسې تکړه ښځې وينو چې سل سړي ورته نه رسيږي.
لنډ که د خپل کور او کلي ښځو ته وګورو او پخپله انصاف وکړو چې څومره په تکليف ژوند تېروي. لنډ به خپلو ميندو ته وګورو. هغوی يوازې د دې لپاره هم د زړه ورتوب په لقب ارزې چې خپل ²زړه ور² ځوان يې نهه مياشتې په نس ګرځولو وروسته زيږولی، لوی کړی او د سيالانو سر کړی دی.


ښځو په ټولنه کې د ځان په ټيټوالي کې برابره برخه درلودلې ده. له کلونو کلونو راهيسې واکداره سړي سالارې ټولنې دوی دومره ويرولي چې د خپل نوم ساتلو په مبارزه کې يې ډير ژر ماتې منلي ده.
ډيرې ميرمنې چې نارينه زوی نه لري يا يوه لور يې د دوی په وينا تکړه وي د خپل خاوند سره په دې همنظره وي چې هغې لور ته دې د هلکانو جامې ورواغوندي چې دا کار هغې ته دا احساس ورکوي چې ته خدای څنګه پيدا کړي‌يي، هغسې ښه نه يې. ته که تکړه يې نو ته بايد د هلکانو کالي واغوندي ځکه چې بهتري د ښځو سره نه ښايي.
زموږ په ټولنه کې دښځو د کار محدوديت ته په کتو سره ډيرې ښځې د نارينه وو په شان کارونو ترسره کولو لپاره غوره ګڼي چې د سړو کالي واغوندي. لکه د خوست حجاڼۍ حکمينه. داسې ښځې ډيرې هوښيارې وي خو خلک د هغې په سر کې د شتو مغزو تر هغې قدر نه کوي تر څوچې يې د پړوني پر ځای لونګۍ نه وي پر سر کړي.
د نارينه کالي او د هغه کړه وړه نه يوازې د نارينه نه بلکه د ښځې لپاره هم د وياړ وړ ګڼل کيږي. هغه کنسرټ به مو ليدلی وي چې کله خلک سندرغاړې شکيله ناز ته (د بيا کډې باريږي...) سندري ويلو پر مهال لونګۍ ور پر سر کړي نو د هغې پر مخ وياړ او خوشالي له ورايه ښکاره شي.
دا په دې مانا چې د لونګۍ ور پر سرولو سره هغه کس د دې ډير قدر وکړ. د لونګۍ اهميت او ارزښت په خپل ځای خو که يوه ښځه يو سړي ته پړونی د وياړ په توګه ورپر سر کړي نو آيا هغوی به يې وزغمي؟ نه، بلکې سرچپه به يې خپل سپکاوی وبولي.
د مثال په ډول په پارلمان کې د ښځو يوې استازې يو سړی د دې لپاره چې د هغې په فکرد هغه بې عزتي وکړي د ښځې په نامه ياد کړ او ورته يي د پړوني د پرسرولو مشوره ورکړه.‌دا ځکه چې ښځه په ټولنه کې سپکه ده. نارينه اونارينتوب د وياړ سمبول دی.
‌ دا بې ځايه او د ښځې شتون ته تاوان رسونکی دود ان ملي شاعر محترم ملنګ جان هم په خپل يوه شعر کې ستايلی دی:

راځئ پيغلو چې ټولې نن د ننګ پټکي پر سر کړو

دا خپل ټيکري بې ننګه کوز او بر زلمو ته ورکړو.



په احاديثو کې راغلي چې محمد (ص)‌ فرمايلي چې خپلو خاوندانو او ښځو ته په خپلو او يا هغه نومونو ږغ وکړئ چې د هغوی خوښ وي ځکه چې له دې سره مينه زياتيږي. زموږ ملا صاحبان ټوله ورځ په ماجت کې د محمد (ص) د ښځو نومونه ښه په زور او زير اخلي خو همدوی او زموږ ډير نور خلک دباندې د خپلو کورونو د ميرمنو د نومونو په ياديدلو مړي کوي او د مجبوريت په وخت کې ورته د ''کډي'' نوم ورکوي په داسي حال کې چې ښځې خپل سړي د ''کډي'' په نامه نه بولي.
زموږ نارينه د نورو خلکو په منځ کې د خپلې کورنۍ د ښځو د نومونو اخيستل خو پريږده په خپل کور کې دننه هم خپله ميرمنه په نامه نه يادوي. پرې شرميږی. کله يې يوازې د ''ای...!'' په غږ راغواړي او کله پرې لږ د اوږده ږغ مهرباني وکړي او ورچيغې کړي: د فلانکي خان مورې!
تر څو چې ښځو ته خپله پيژندګلوي ورنه کړو او تر څو چې د هغوی نوم د بدۍ، بې زړه توب، زيان اوهر منفي کار سره تړو او تر څو چې موږ ته دا خبرې وړې او عادي ښکاري تر هغو به مو ټولنه بې توازنه وي.
تر هغو به د ښځو پر خلاف په يوه او بل نامه تاوتريخوالی شتون لري.

د واده او جنسي تېري توپير


د فرانسې د منتخب ولسمشر امانويل ماکرون مېرمن بريګيټ تر ده 24 کاله مشره ده. ماکرون ۳۹ کلن او بريګيټ ۶۴ کلنه ده. د ماکرون د مېرمنې لور چې لارنس نوميږي، د ماکرون همصنفي وه او بريګيټ په ښوونځي کې د ده ښوونکې وه. 
ماکرون او بريګيټ په ۲۰۰۷م کال کې واده وکړ.
د دوی دواړو واده ته ډېر خلک حيرانیږي او دا ځکه چې مېرمن يې تر مېړه ډېره مشره ده. خو کله چې دوه پر قانوني سن برابر کسان په خپله خوښه واده سره وکړي، هلته ولې د حيراني خبره ځايږي؟
په داسي حال کې چې په افغانستان کې په ځينو مواردو کې د شپېتو کالو سړی له نابالغې يا کوچنۍ سره په زوره واده کوي چې قانوني سن ته يې شپږ يا اووه کاله نور هم پاته وي. کله چې چې يو بالغ کس له يوې نابالغې نجلۍ يا له بالغې نجلۍ سره په زوره واده کوي، هغه واده نه وي، جنسي تېری وي.

ژور خپګان ستا ګناه نه ده

دوې افغانې ښځې په خپلو کې سره ږغيدې.
يوې وويل: هغه پلانۍ څنګه ده؟
بلې وويل: هغه خو وايي چې لېونۍ شوې ده.
يوې وويل: ولې؟ څه په شوي دي؟
بلې وويل: ما واورېدل د اعصابو دوا خوري.
دواړو ويش واخ وکړ چې پېغله نجلۍ ولې لېونۍ شوه.
وروسته چې پوه شوم نجلۍ ژور خپګان درلود.
ژور خپګان یاني څه؟ټوله ورځ ستړې يې او د ورځې ډېری برخه دې خوا بده وي خو پوهيږې نه چې ولې. هر ورځ فکر کوې د هيڅ وړتيا نه لرې. ځان ناحقه ملامت ګڼې او پام دې وېشلی وي. غوڅه پرېکړه نشې کولای، خوب نه درځي يا تر اړتیا زيات خوب کوې. هره ورځ دې د ژوند له هر څه څخه زړه وهل شوی وي او له هغه فعالیتونو سره نوره علاقه نه لرې چې يو وخت دې خوښ وو. په وزن کې دي د پام وړ کمی یا زیاتوالی راځي. جزیيات دي په ياد نه پاته کيږي او د مايوسۍ احساس کوې. پر هر څه غصه درځي او ناکراره يې. فکر کوې نور خلک درباندي قضاوت کوي، ستا په اړه منفي خبرې کوي. خپل ځان نه ستايې او فکر کوې نور خلک تر تا ښه دي. کله کله د خپل ژوند ختمولو فکرونه کوې او داسي نور.
ايا ژورخپګان ناروغي ده؟د روغتیايي سکتور متخصصين او سايسنپوهان په دې باور دي چې ژورخپګان ناروغي نه ده بلکې د انسان په روغتيايي سيستم کې يو ډول بې نظمي ده، د علايمو يوه مجموعه ده چې تحقيق ثابته کړې له يوه مشخص احساساتي حالات او وضعيت سره مستقیم تړاو لري.
د ژورخپګان په صورت کې باید څه وشي؟داسي باور کيږي چې ماغزه سلګونو بېلابېل کمیايي پيغامونه لري چې نيوروټرانسميټرز Neurotransmitters بلل کیږي او د مغزو د سلولو يا حجرو ترمنځ د اړيکو د وسيلې په توګه کار کوي. Serotonin يو نيوروټرانسميټر دی چې د مزاج يا فکري حالت په ګډون د بدن د ګڼو فعالیتونو او احساساتو په جوړولو کې مهم دی.
کله کله د روحي مشورو تر څنګ ډاکټر درمل هم وړانديز کوي چې antidepressants بلل کيږي.
ساينسپوهان په دې باور دي چې antidepressants په مغزو کې د serotonin کچه زياتوي چې په نتيجه کې د بېرې او ژورخپګان کچه راټيټږي. خو دغه درمل خپلې منفي اغېزې هم لري چې بايد د ډاکټر له مشورې پرته په هيڅ صورت کې ونه کارول شي.
په افغانستان کې هم اوس د عقلي – عصبي ناروغیو په مرکزونو کې د روحي مشورو يا psychosocial counseling/  psychotherapy زمينه برابره ده او ښځې کولای شي له ښځينه ډاکټرانو سره په دې اړه خبرې وکړي.
ژور خپګان څومره عام دی؟په افغانه ټولنه کې خلک غواړي هر ډول ناروغي پټه وساتي ځکه فکر کوي خلک به په بده سترګه ورته ګوري. یوه نجلۍ چې په لېونۍ مشهوره شي، خلک فکر کوي هيڅ څوک به ورسره واده نه کوي او که يې ورسره وکړي، دا پېغور به يې د ژوند تر پايه په غاړه کې لوېدلی وي. د نړۍ په نورو وروسته پاته هيوادونو کې هم ناروغیو ته په ورته سترګه کتل کيږي.
خو ژور خپګان دومره زیات دی چې زما په فکر د خپل چاپېريال او ژوند د ناخوالو يا غميزو يو منفي اغېز یې بللای شو چې هر حساس انسان ترې متاثره کيږي.
د استراليا په کوينزلينډ پوهنتون کې څېړونکو په ۲۰۱۳م کال کې یوه څېړنه خپره کړې ده چې له مخې يې افغانستان د نړۍ تر ټولو زيات په ژور خپګان اخته هیواد دی. د دغو څېړنو له مخې، په افغانستان کې په هرو پنځو کسانو کې يو کس ژور خپګان لري. دا شمېر تر دې هم ښايي زیات وي ځکه ډېری خلک داسي حالت پټوي. د نړۍ تر ټولو په کم ژور خفګان اخته هيواد جاپان ښودل شوی دی.
ته يوازي نه يې!د روغتیا نړیوالې ادارې WHO راپور وايي، په ټوله نړۍ کې ۳۵۰ مليونه کسان ژور خفګان لري.
په ۲۰۰۴م کال کې په افغانستان کې تر سره شوې يوه سروې ښيي چې ۶۸٪ کسانو چې په دې سروې کې يې برخه اخيستې، ژورخپګان او ۷۲٪ يې اضطراب لري.
د جګړې او سولې انستيتوت د راپور له مخې، د افغانستان د روغتیايي سکتور چارواکي وايي، د تېر کال په پرتله په ۲۰۱۷م کال کې شل فيصده زیات د روحي ناروغيو اړوند کسان ورته ورغلي دي چې لويه برخه يې ښځې دي.
نو که هر څوک ژورخپګان لري، باید پوه شي چې يوازي نه دی.
ولې او څوک په ژور خپګان اخته کيږي؟په ۱۹۹۶م کال کې ډاکټرې ايلېن آرون Elaine Aron د داسي شخصیت په اړه لیکلي چې دې ورته د زيات حساس انسان نوم ورکړی دی. زيات حساس انسان يا HSPP زیات زړسواند او زیات خلاق وي خو منفي اړخ يې دا دی چې داسي کسان دېر ژر په ژور خپګان او اضطراب اخته کېدای شي.
ژور خپګان د فزيکي ستونزو او ناروغيو په نتيجه کې هم رامنځته کېدای شي.
لوړو ذکر شویو څېړنو ته په کتو سره فکر کوو چې په افغانستان کې که يو څوک په ژور خپګان اخته نه وي، هغوی به يا ډېر قوي اعصاب لري او حساس به نه وي، يا به يې هيڅ کله هم په ژوند کې ناخوالې او غم نه وي ليدلی چې دا په افغانستان غوندي ټولنه کې له امکانه وتلې خبره ده.
نو ډاکټران تل وايي چې هر هغه کس چې ژور خپګان لري، باید په دې پوه وي چې ژور خپګان د دوی ګناه نه ده.
خپلوان او ملګري څه مرسته کولای شي؟(ژور خپګان Depression او اضطراب Anxiety داسي حالت دی چې څوک ستړی وي او په عين حال کې بېريږي. په دغه حالت کې څوک له ناکامۍ بيريږي او په عين حال کې نه غواړي ګټور واوسي. ملګري غواړي خو نه غواړي ټولنيز ژوند ولري. غواړي يوازي وي، خو له يوازيتوبه يې بد راځي. هر څه ته پاملرنه کوي خو بیا هيڅ ته پاملرنه نه کوي. دا داسي حالت دی چې هر څه حس کوې خو احساسات دي فلج وي.)
ډېری وختونه د ژورخپګان لرونکي کسانو خپلوان داسي فکر کوي چې دغه کسان بانې لټوي، سستي کوي يا که وغواړي خپل ژوند ته تغير ورکولای شي. خو دوی بايد په دې پوه وي چې د ژورخپګان لرونکو کسانو تل د خپلوانو ملګرتيا او ډاډ ته اړتيا وي. دوی له ژورخپګان لرونکو خپلوانو او ملګرو سره مرسته کولای شي او هغوی قانع کولای شي چې باید له ډاکټره مشوره واخلي. ژورخپګان تداوي لري او تغيرېدونکی وضعيت دی چې د خپلوانو او ملګرو په مرسته او مينه ډېر ژر له منځه تلای شي.